نقد و بررسی نظریه غرب‌زدگی در باغ کتاب تهران

 

سرویس فرهنگی، هنری: نقد و بررسی نظریه غرب‌زدگی عنوان نخستین جلسه‌ای است که از سوی برخی از شارحان و منتقدان آثار جلال‌آل‌احمد عصر دیروز در سالن همایش‌های باغ کتاب تهران برگزار شد.
به گزارش خبرنگار ما،‌ نشست نقد و بررسی نظریه غرب‌زدگی در نظر دارد که این نظریه را با حضور برخی از کسانی که نسبت به آثار آل‌احمد تعلق خاطر و یا نقدی دارند برگزارکند. اگرچه بحث غرب‌زدگی سال‌هاست که در کشور ما مورد نقد و بررسی قرار گرفته و بسیاری از روشنفکران و اصحاب معرفت درباره آن صحبت کرده‌اند اما باید به این نکته توجه داشت که پس از گذشت نیم قرن از انتشار کتاب غرب‌زدگی آل‌احمد چرا هنوز هم کسانی درباره غرب‌زدگی صحبت می‌کنند.
محمد حسین دانایی، خواهرزاده جلال‌آل‌احمد، معتقد است که آل احمد مخالف مظاهر تمدنی غرب‌ نبود بلکه آنچه مورد اعتراض او بود جنبه استعماری غرب و از سوی دیگر وادادگی ما نسبت به غرب است. به گفته دانایی‌، جعلیاتی علیه آل‌احمد ساخته شد و او را غرب‌ستیز معرفی کردند در حالی که این‌گونه نبود. البته آل احمد مبدع غرب‌زدگی نبود بلکه قبل از او کسانی درباره این موضوع صحبت کرده‌ بودند و آل‌احمد غرب‌زدگی را فرمولیزه کرده بود. آل احمد بارها کتاب غرب زدگی را بازنویسی کرد تا بتواند نظر جامع‌تری و بدون تعصب ارائه کند.
دانایی گفت: اگر آل‌احمد الان زنده‌بود حتماً در این جلسه شرکت می‌کرد و درباره غرب‌زدگی صحبت می‌کرد. خواهرزاده جلال‌آل‌احمد از این‌که نسبت به آل‌احمد حسادت و خباثت می‌شد گله کرد و گفت: بارها اجازه ندادند کتاب غرب‌زدگی منتشر شود و آن‌را توقیف کردند و بارها ماجراهایی برای او ایجاد کردند. او در پایان صحبتش گفت: ریشه مشکلات ما روشن نبودن تکلیف ما با غرب است و اگر این مشکل حل نشود این آسیاب به همین شکل می‌چرخد.
«هرمیداس باوند» دومین سخنران همایش بررسی نظریه غرب زدگی بود. او بر این باور است که آل احمد در جریان‌های سیاسی و اجتماعی به خصوص بعد از جنگ جهانی دوم نقش ویژه‌ای داشت و کتاب غربزدگی او بعد از انتشار بسیار مورد توجه قرار گرفت و بارها درباره آن صحبت شده است.
وی با تقسیم بندی غرب و شرق در کره جغرافیایی که هر کدام در زمینه‌های خود باورها و عقاید و فلسفه‌‌ای دارند به تبیین نوع نگاه‌ها در این حوزه پرداخت. باوند درباره کتاب غرب زدگی آل احمد گفت: آل احمد معتقد به بازگشت به خود است. و در این میان مذهب می‌تواند در این بازگشت تاثیرگذار باشد. آل احمد، بازرگان و شریعتی از جمله کسانی بودند که درباره بازگشت به خود بسیار صحبت کردند اما امروز فرآیند این اندیشه در مقام بازنگری در جامعه ما وارد شد و نتیجه آن این است که همه در مقام بازنگری قرار گرفتند و انسان‌ها وادار شدند در این مسیر قرار گیرند.
فریدون مجلسی نیز در این جلسه گفت: من از نسلی هستم که آل احمد را دیدم و اگر بحثی درباره غرب زدگی می‌شود دلیل نمی‌شود موافق آن باشم و این اثر در زمان خودش برداشتی بود برای مبارزه ما در آن دوره کسان زیادی نداشتیم که بیاندیشند و بتوانند آن را بیان کنند. آل احمد مشکل بزرگی داشت و آن این بود که جریان فرهنگی آن زمان و حزب توده او را مطرود می‌کردند. حزب توده در بسیاری از شاخه‌ها مؤثر بود و جدایی آل احمد از این جریان موجب شد او را مرتد بدانند غربزدگی آل احمد اثری واکنشی و نوعی «ردپه» بود.
مجتبی گلستانی درباره خوانش کتاب غربزدگی سخن گفت. وی معتقد است که این کتاب درست خوانده نشده است. او گفت: من به این کتاب سراسر انتقاد دارم. آل احمد می‌گوید غربزدگی را تحت تأثیر فردید نوشته است و جهان به دو قطب است که دنیای مشغول ساختن و دنیای دیگر سرگرم مصرف کردن است. ایران نیز در آن زمان در دسته دوم قرار می‌گیرد و این جهان تحت سیطره ماشین زدگی است. کتاب غربزدگی سرشار از استعاره‌‌های درمانی است که گویی طبیبی برای جامعه بیمار نوشته است، روایتی که آل احمد از جامعه ارائه می‌کند روایتی نیهیلیستی است. گلستانی گفت: آل احمد در تبیین تمایز غرب و شرق دچار ذات‌گرایی افراطی می‌شود که راه دیگری بسته می‌شود و گفت‌و‌گویی شکل نمی‌گیرد. او می‌توانست با پرسش از مسأله غرب راه جدیدی باز کند و به دستاورد جدیدی برسد ولی این اتفاق شکل نگرفت. او گفت: امیدوارم کسانی که درباره آل احمد صحبت می‌‌کنند به نص صریح مطالب او استناد کنند.
محمدرضا کائینی هم در این نشست گفت: باید تلقی درستی از غربزدگی داشت و آن، نگاه به سنت و مدرنیسم است. آل احمد از دل سنت بیرون آمده است و سعی دارد آن را نقد کند.


منبع: روزنامه اطلاعات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *