بررسی اخلاق پژوهش در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی

 

سرویس فرهنگی، هنری: جلسه بررسی اخلاق پژوهش دیروز در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد.
به گزارش خبرنگار ما، دکتر حسن بلخاری در ابتدا با انتقاد از شرایط پژوهش و اخلاق آن در دانشگاه‌ها درباره اخلاق گفت: یعنی پیراستن و آراستن نفس است. آراستن نفس به فضائل و همزمان پیراستن نیز هست و هر کس به قله اخلاق می‌رسد به پیراستن و آراستن خواهد رسید. انسان هم باید بنابر نص قرآن، هم از فجور پرهیز کند و هم اخلاق را رعایت کند. روح مشمول آن نمی‌شود بلکه به تعبیر قرآن مخصوص نفس است.
وی افزود: در تاریخ تمدن برای هر حرفه‌ای و پیشه‌ای فتوت‌نامه داشتیم. آهنگران فتوت نامه داشتند مثلاً هنگام قرار دادن آهن در کوره چه آیه‌ای بخوانند. اکثر مشاغل فتوت‌نامه داشتند که در پانزده سال اخیر من آنها را جمع کرده‌ام به غیر از شغل معماران در کتاب فلسفه هندسه و معماری، درباره محمد آغا صحبت کرده‌ام که چاپ شده است محمد آغا مریدی داشته است که شرح و احوال آن‌ها انگار معراج‌السعاده است. چنین چیزی اکنون شبیه افسانه شده است.
دکتر حسن بلخاری با انتقاد از فروش پایان‌نامه در میدان‌انقلاب به صورت آزاد گفت: فردی در هاروارد سخنرانی داشت و استادی در پایان سخنرانی گفت: باید متنی را با «پاورپوینت» بندازم. گفتند بندازید. بعد گفت این متن متعلق به کیست؟ سؤال‌کننده، منبع را آورد و گفت: واقعاً مال خود شماست؟ سخنران گفت: بله، مال خودم است. پای این استاد با مشخص‌شدن کذب‌بودن و تقلب از هاروارد قطع شد. در صورتی‌که منبع سخنان باید قید شود.
وی گفت: دکتر محقق سه سال کتابی را تالیف کرده‌اند و ارجاع به امام محمد غزالی داده‌اند. اما طرف مقاله‌ای را می‌نویسد و مستقیم به امام محمد غزالی ارجاع می‌دهد. این ساده‌ترین وضع ناهنجاری در پژوهش است. به این اخلاق پژوهش به شدت نیازمندیم.
نیازمند فتوت‌ نامه‌ها هستیم. شرایط ایجابی و فضایل اخلاقی پژوهش چیست؟ در قرآن سوره کهف، آیاتی برای داستان موسی داریم، طلب ذاتی، استاد و پشتکار. طلب منزل اول منطق الطیر است. استاد که همراهی خضر است. استاد است که به جایی رسیده که چالش‌های اصلی آن را می‌داند و آینده آن را نیز واقف است، استاد است که می‌داند. کاش هیچگاه از هیچ دانشگاهی در ایران امثال دکتر محقق و دکتر دادبه بازنشسته نشوند. این چه کار باطلی است! سپس دکتر مهدی محقق گفت: این هفته پژوهش، موضوع علمی است که در مراکز علمی درس داده می‌شود و استادان به آن مشغول هستند.
آنچه که باید عرض شود، مسأله عنوان این جلسه است که دو جزء دارد. که جزء نخست آن، اخلاق است که از کلمات کلیدی در فرهنگ اسلامی است که هم در قرآن کریم آمده است که خداوند به پیامبرش می‌گوید؛ تو دارای خلق و خوی بزرگ و نیکخو هستی پیامبر اکرم‌(ص) نیز فرموده‌اند که برای مکارم اخلاق مبعوث شده‌ام و مکارم اخلاق همان فضائل است که ضد آن، رذائل است. فضائل شاخه‌های متعددی دارد. در کتاب عقل و جهل کافی، جنود عقل و جنود جهل را به ترتیب فضائل و رذائل می‌نامد.
باید در دانشگاه‌ها، فضائل اخلاقی حاکم باشد. کتاب‌های متعددی برای ادب و آداب تعلیم و تعلم نوشته شده است آداب دانشجو و آداب رفتار با معلمین در کتاب‌ها نوشته شده است و نیز با فضای علمی دانشگاه و مدرسه چگونه باشیم. حتی آداب استفاده از کتابخانه هم به‌عنوان اخلاق علمی و پژوهش آمده است. بنابراین، کتاب آداب‌المتعلمین در بین شیعه و کتاب تذکره‌السامع و متکلم در بین اهل تسنن گردآوری شده است که این آداب و فرهنگ در فرهنگ ما به‌صورت ادب کسب و ادب نفس آورده شده است، ادب کسب در مدرسه پیدا می‌شود و ادب نفس جزو ذات انسان است.
در زبان‌های غربی، این کلمه ادب نفس به دو صورت آمده است.
اما در فرهنگ ما این دو ادب باید توامان باشد و از هم جدا نیست. وی افزود: انسان در محیط علمی باید رعایت معلم را بکند و به معلم احترام بگذارد و مراتب علم حاکم باشد و جاهل مقدم نباشد و اعلم مقدم بر جاهل باید باشد.
خدا رحمت کند مرحوم مجتبی مینوی را که با هم دیوان ناصر خسرو را درآوردیم. روزی گفتند شما مطلبی را از من ذکر کرده‌اید بدون اینکه از من نقل کنید. در صورتی که بعد‌ها یادم آمد که درباره ابوالعباس ایرانشهری استاد ابوعلی سینا، سه سال پیش از ایشان نوشته بودم و مجتبی مینوی ناراحت شد و گفت: فردا می‌خواهند در دانشگاه دکترای افتخاری بدهند و آنجا خواهم گفت در حضور حضار که قضاوت عجولانه کرده‌ام.
سپس دکتر اصغر دادبه به عنوان آخرین سخنران گفت: همه می‌دانیم که پژوهشگر باید ویژگی‌های خاصی داشته باشد. این ویژگی‌ها ظاهر و باطنی است.
ویژگی‌‌های ناپیدا را اشاره وار عرض می‌کنم. آن‌چیزی که ویژگی پیداست، در کتاب‌های روش شناسی تحقیق ذکر شده است. از روزگار ارسطو تا دکارت آمده است که محقق باید روش داشته باشد که بدیهی است.
در کنار همه ویژگی‌های محقق و دستورالعمل‌ها، یک سری صفات ناپیدا وجود دارد که محقق را باری به هر جهت و کاسب خواهد کرد و او را به سرمنزل مقصود نخواهد رساند.
می‌توان گفت محقق باید عاشق باشد و موضوع تحقیق،‌ معشوق. و اگر چنین نباشد، موضوع کاسبی است.


منبع: روزنامه اطلاعات

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *